22 чэрвеня 1941 года пачалася Вялікая Айчынная вайна

22 чэрвеня 1941 года войскі фашысцкай Германіі раптоўна ўварваліся на тэрыторыю СССР. Пачалася вайна, якая ўвайшла ў гісторыю як Вялікая Айчынная вайна народаў Савецкага Саюза за сваю свабоду і незалежнасць. Для ваенных дзеянняў на Усходнім фронце Германіяй была накіравана 5,5-мільённая армія, якая мела на ўзбраенні 3580 танкаў (з іх 1634 — найноўшых мадэляў), да 30 тысяч гармат і мінамётаў, каля 5 тысяч баявых самалётаў. Войскі заходніх ваенных акругоў Савецкага Саюза налічвалі перад пачаткам вайны 170 дывізій і 2 брыгады (каля 2,7 мільёнаў чалавек асабістага складу). На ўзбраенні яны мелі 8,8 тысячы танкаў (з іх 1475 новых тыпаў), 7,4 тысячы баявых самалётаў (з іх 1540 новых тыпаў), 46800 ствалоў артылерыі і мінамётаў. Гэта значыць, па колькасці ўзбраенняў, размешчаных у заходніх межаў, Чырвоная Армія практычна не саступала нямецкай.

Аднак вайна з самага пачатку склалася для савецкага боку вельмі неспрыяльна. На ўсім фронце ад Балтыйскага да Чорнага мораў Чырвоная Армія вымушана была адступаць і несці велізарныя страты ў асабістым складзе і баявой тэхніцы.

Выключна цяжкія баі разгарнуліся з першых жа дзён вайны на тэрыторыі Беларусі. Надаючы першараднае значэнне наступу сваіх армій у напрамку Мінск — Смаленск — Масква, германскае камандаванне супраць 46 дывізій (26 стралковых, 12 танкавых, 6 матарызаваных і 2 кавалерыйскіх) Заходняй асобай ваеннай акругі кінула групу армій «Цэнтр» у складзе 50 дывізій, у тым ліку 15 танкавых і матарызаваных. У нападзе ўдзельнічаў другі ваенна-паветраны флот, а таксама вялікая колькасць артылерыйскіх, сапёрных, інжынерна-будаўнічых і іншых частак.

Яшчэ да пачатку артылерыйскай падрыхтоўкі спецыяльныя нямецкія падраздзяленні захапілі некалькі мастоў праз раку Буг, у тым ліку два чыгуначныя, пасля чаго пачалася пераправа перадавых частак вермахта на другі бераг ракі. Адначасова з моцным артылерыйскім абстрэлам памежных раёнаў нямецкая авіяцыя здзейсніла напад з паветра на месца размяшчэння савецкіх войскаў, аэрадромы, чыгуначныя вузлы ў Гродне, Беластоку, Брэсце, Ваўкавыску, Баранавічах, Лідзе і іншых гарадах. У выніку ў першы ж дзень вайны на Заходнім фронце было выведзена са строю 738 самалётаў (з іх 528 знішчана на зямлі), што склала каля 40 адсоткаў баявых машын ваенна-паветраных сіл фронту.

Становішча абвастрылася тым, што камандаванне Заходняга фронту, у які была ператворана Заходняя асобая ваенная акруга, у першыя ж гадзіны вайны страціла кіраванне войскамі. Пры велізарных стратах авіяцыі не магло быць дзейснай разведкі і падтрымкі з паветра сваіх войскаў. Нягледзячы на ​​гэта, ужо ў першыя гадзіны вайны савецкія воіны здзейснілі шматлікія мужныя і гераічныя ўчынкі, бяспрыкладныя подзвігі. У раёне Гродна застава пагранічнікаў на чале з лейтэнантам В.Усавым на працягу дзесяці гадзін адбівала атакі цэлага батальёна гітлераўцаў. Раніцай 22 чэрвеня лейтэнант П.Рабцаў тараніў варожы самалёт над Брэстам, малодшы лейтэнант Д.Кокараў здзейсніў такі ж подзвіг у раёне Зембраў, старэйшы палітрук А.Данілаў — у раёне Гародні. У першы ж дзень вайны было збіта больш за 100 варожых самалётаў. Гераічна змагаўся гарнізон Брэсцкай крэпасці. Асобныя групы яе абаронцаў працягвалі супраціўленне амаль месяц. На адной са сцен захаваўся надпіс «Паміраю, але не здаюся. Бывай, Радзіма! 20.VII.1941 г.». За бессмяротны подзвіг абаронцаў Брэсцкай крэпасці было прысвоена званне «Крэпасць-герой» (1965 г.).

Устойлівае супраціўленне ворагу было аказана ў раёне Жабінкі, дзе 23 чэрвеня танкісты 22-й дывізіі разграмілі калону нямецкіх войскаў. Артылерысты 235-га палка падбілі 21 варожы танк і бронетранспарцёр у раёне Маларыты. 30-я танкавая дывізія гераічна стрымлівала ў раёне Пружанаў дзве танкавыя дывізіі ворага. Моцны контрудар распачалі з раёна на поўдзень ад Гродна часткі 3-й і 10-й армій. Каб ліквідаваць прарыў савецкіх войскаў, вораг кінуў сюды два корпусы і павярнуў некаторыя танкавыя часткі з Вільнюскага напрамку.

У першыя гадзіны і дні вайны ні палітычнае кіраўніцтва краіны, ні вышэйшае ваеннае камандаванне не мелі рэальнага ўяўлення аб становішчы спраў на заходняй мяжы. У канцы першага дня вайны з Масквы прыйшла дырэктыва наркама абароны С.Цімашэнкі, яна патрабавала неадкладна пачаць наступальныя дзеянні «з мэтай разгрому нямецкіх груповак у раёнах, дзе яны парушылі дзяржаўную мяжу». Сухапутным войскам прадпісвалася пры гэтым: «… да асобага загаду мяжу не пераходзіць». Авіяцыі прапаноўвалася «магутнымі ўдарамі знішчыць нямецкую авіяцыю на яе аэрадромах». Абсурднасць загаду стане асабліва выразнай, калі ўлічыць, што авіяцыя Заходняга фронту да моманту атрымання загаду ўжо практычна перастала існаваць. Аэрадромы былі выведзены са строю, а на тых, што засталіся, самалёты ў асноўным аказаліся небаяздольнымі.

На Дзятлаўшчыну вайна прыйшла 28 чэрвеня. Першы бой адбыўся на падыходах да мястэчка, паміж Каменкай і хутарам Клешч. Два дні ішоў бой. Немцы бамбілі вёску Хадзяўляны, дарогу. Усе савецкія байцы загінулі.

Памяць аб іх захоўваецца ў экспазіцыі нашага музея і невялікі помнік пры дарозе насупраць хутара Клешч.

Вечная слава героям!

Алена Абрамчык, старшы навуковы супрацоўнік Дзятлаўскага музе

 

Читайте также: