Да 75-годдзя Вялікай Перамогі: Гулецкі Мікалай Якаўлевіч і яго бальніца

Гулецкі Мікалай Якаўлевіч і яго бальніца

Наш зямляк з Наваельні, урач, які ў гады Вялікай Айчыннай вайны ўзначальвай Дзятлаўскую грамадзянскую бальніцу, што размяшчалася ў палацы Радзівілаў.

Доктар Мікалай Якаўлевіч Гулецкі, хударлявы сімпатычны малады чалавек, у свой час бліскуча скончыў гімназію і атрымаў накіраванне вучыцца на лекара за кошт дзяржавы. У 1937 г. ён скончыў Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя. Стаўшы доктарам, хутка набыў рэпутацыю самага сумленнага і граматнага ўрача ў тутэйшых месцах, працаваў з захапленнем, быў урачом-універсалам. У бальніцы працавала і яго жонка, Тамара Лявонцьеўна, вельмі сімпатычная, дзелавая, спакойная жанчына.

Аднойчы, яшчэ на пачатку вайны, у бальніцы з’явіліся нямецкія афіцэры з аўтаматчыкамі і сталі аглядаць хворых. Прайшло на першы раз удала, хоць тут былі схаваны і параненыя чырвонаармейцы. Агнястрэльныя раны маскіравалі пад язвы, імітавалі скурныя захворванні, хавалі абмундзіраванне. Праз паўтара месяца ў бальніцу зазірнуў адзін з фашыстаў і быў страшэнна здзіўлены: чысціня, парадак, на тумбачках ежа. Але медперсанал невялікі. Ён здзівіўся. Злавіў у калідоры доктара Гулецкага:

– Дзе астатнія?

– Памерлі.

Немец паверыў. На самай справе, усё, хто ішоў на папраўку і мог падняцца, сыходзілі ў глухія хутары Ліпічанская пушчы.

У двары мясцовай царквы паставілі катлы. Жанчыны днём хадзілі па вёсках, збіралі прадукты, а ўвечары варылі, потым разносілі па палатах і кармілі параненых. Мясцовы святар Іван Мікалаевіч Комар адшукаў лекара Вінніка і нават дазволіў яму жыць у царкве.

Па словах відавочцы Якушавай П.І .: «Гэтая грамадзянская бальніца была вельмі бедная, нікім не забяспечвалася. Урачы на чале з Гулецкім М.Я. праяўлялі выключную знаходлівасць, ратуючы простых людзей. Гулецкі, будучы ў складзе камісіі па адборы рабочай сілы ў Германію, выратаваў вельмі многіх, бракуючы іх. Акрамя таго, у бальніцы нярэдка лячыліся і хаваліся людзі з агнястрэльнымі ранамі”.

Праскоўя Іванаўна Якушава-Селіванава трапіла ў Дзятлаўскую бальніцу выпадкова. Яна з двума сынамі ратавалася ў пачатку вайны ад наступлення фашыстаў, прабіралася з прыгранічнага з Польшчай Замбрува да лініі фронту, апынулася ў Навагрудку па накіраванні прафесара Анішчыка з Мінска ў распараджэнне аблздраўаддзела, бо па прафесіі была акушэркай. У Навагрудку знаходзілася бюро па наборы рабочай сілы, яго арганізавалі немцы. Там сабралася шмат жадаючых працаваць, бо за нешта трэба было жыць. Жанчыне пашанцавала: у бюро прыехаў доктар Гулецкі Мікалай Якаўлевіч, які набіраў персанал для Дзятлаўскай бальніцы. Сярод многіх беспрацоўных ён адабраў Якушаву і даў запіску ў Дзятлаўскую бальніцу. У той жа дзень жанчына дабралася да Дзятлава, пасялілася ў бараку каля млына (млын да вайны стаяў недалека ад палаца, на беразе сённяшняга возера, пра яго ўспамінаюць многія яўрэі, што прыязджаюць з розных краін свету на радзіму сваіх продкаў у Дзятлава). У бараку жылі многія бежанцы.

Праз некалькі месяцаў жанчына паехала па дзяцей, якіх давялося пакінуць пад Койданавам (зараз Дзяржынск), пропуск ёй дапамог здабыць таксама Гулецкі. Дзяцей знайшла і прывезла ў Дзятлава. Пакуль была на працы, пакідала адных, прыносіла толькі нешта паесці. Праскоўя Іванаўна ўспамінае: “ У 1942 годзе ў бальніцу пачалі прывозіць параненых сялян з вёсак, асабліва з лясных. Яны расказвалі страшэнныя факты пра расстрэлы, якія праводзілі немцы і паліцаі. Напрыклад, адзін мужчына, у якога ўсё цела было паранена асколкамі, з лясной вёскі, хаваўся з сям’ёй у яме. Немцы і паліцаі пачалі кідаць у яму гранаты, а ён лавіў іх на ляту і выкідаў назад. Такіх выпадкаў было шмат.”

Доктар Гулецкі рабіў аперацыі параненым, ратаваў ад смерці. У медперсанала бальніцы неўзабаве была наладжана сувязь з партызанамі. А адбылося гэта так: аднойчы Якушава пайшла на выклік да хворай у вёску, дзе выпадкова сустрэлася з начальнікам штаба партызанскага атрада “Барацьба” Сяргеем Флягам. Пасля гэтай сустрэчы яна стала сувязной атрада. Сувязь была наладжана прыкладна ў студзені 1943 года. Падтрымлівалася праз хлопца-падлетка, які час ад часу з’яўляўся ў Якушавай. Было яму, па словах Праскоўі Іванаўны, гадоў 12-14, прыносіў запіскі з даручэннямі, а яна перадавала праз яго медыкаменты, аператыўныя звесткі. У бальніцы працавала таксама ўрач Лешчанка, якая ездзіла нават у Мінск, каб выменяць медыкаменты на прадукты. Успаміны Якушавай-Селуянавай пацвярджаюць тое, што сувязь з партызанамі падтрымлівалі многія мясцовыя медыкі (называюцца прозвішчы ўрача Гнілавай, Юдзеніч Лідзіі Іванаўны – урача-прыватніка).

Якушава ўспамінае: “Немцы і паліцаі часта правяралі бальніцу. Яна была платная: 15 марак за суткі ў тэрапіі і 25 марак – у хірургіі (адна акупацыйная марка  была роўная 10 савецкім рублям, якія таксама хадзілі пры немцах). Медыкаменты, якія адпраўляліся ў лес, набываліся рознымі спосабамі: эканомілі на багатых пацыентах, прыхоўвалі, куплялі на “чорным” рынку.Так, у верасні 1943 года Якушава ездзіла па медыкаменты ў Баранавічы. Медыкаменты прадаваў адзін дзядзька, але толькі за сала. У яго набыла за кавалак сала  стрэптацыд і прантазін, а ў другога дзядзькі за грошы, маркі і нашы набыла паперу. Усё гэта перадала з хлопцам-сувязным у атрад.”

Гулецкі працаваў днём і ноччу: і за лекара, і за медсястру, і за санітара.  Праскоўя Іванаўна прыводзіць таксама факты, калі доктар Гулецкі ратаваў людзей з лагера ваеннапалонных. Так ім былі выратаваны ўрачы Гнілава і Станкевіч. Яны адразу ж былі перапраўлены ў лес да партызан. Быў і выпадак грабяжу бальніцы, які наладзілі тыя ж урачы Гнілава і Станкевіч, пастараліся пры гэтым адвесці падазрэнні ад персаналу. Медыкаментаў не хапала, на той момант гэта акцыя стала выйсцем для партызанскага шпіталю.

Дзякуючы доктару Гулецкаму былі вызвалены з канцлагера таксама сотні дзяцей, якія накіроўваюцца для ўзяцця крыві, дзесяткі маладых людзей, якія павінны былі ехаць у Нямеччыну. Яны і не ведалі свайго выратавальніка, так як уся дакументацыя праходзіла праз нямецкія ўлады. Ён толькі бракаваў, а падпісваў нямецкі чыноўнік.

За сваю працоўную дзейнасць урач Гулецкі Н.Я. правёў больш за 200000 хірургічных аперацый, а ў 1948 годзе першы ў Гродзенскай вобласці правёў аперацыю на лёгкіх і выратаваў больш за 4000 чалавек, працуючы ўрачом Наваельнянскага тубсанаторыя.

                                                     Алена Абрамчык, старшы навуковы супрацоўнік Дзятлаўскага музея

             

У бальніцы: уверсе злева направа доктар М.Я.Гулецкі ,

трэцяя – Селуянава (Якушава) П.І.

Дзятлаўская бальніца 1944 год

Читайте также:

BelarusianEnglishRussian