Новы год не за гарамі: якімі былі навагоднія паштоўкі ў 60-90-я гады?

Новы год не за гарамі

  А гэта падарункі, святочны стол, шампанскае, рознакаляровая елачка і, канешне, Дзед Мароз. У Дзятлаўскім музеі заўсёды на Новы год і Раство працуе выстава. Кожны раз новая: то мы дастаём з фондаў елачныя ўпрыгожванні розных гадоў, то паштоўкі, то самаробныя кампазіцыі. Наведвальнікам вельмі цікава. Як тым, хто бачыў такое ў сваім далёкім дзяцінстве і ў каго ў душы, хочаш не хочаш, узнікаюць цёплыя, пяшчотныя пачуцці, так і маладому пакаленню: во дзіва, няўжо былі такія цацкі і паштоўкі?! Вось і сёлета мы рыхтуемся да выставы  “Навагодняя казка”. Будуць на ёй прадстаўлены і паштоўкі мінулых дзесяцігоддзяў, тым больш што за год іх у фондах пабольшала, жыхары раёна шчодра падзяліліся сваімі архівамі. Паштоўкі самыя розныя: фотаздымкі, малюнкі, кампазіцыі. Але самымі мілымі і кранальнымі здаюцца тыя, на якіх намаляваны Дзед Мароз і Снягурка, лясныя жыхары, дзеці ў час зімовых забаў.

Аўтарам цэлага шэрагу такіх паўтовак быў Уладзімір Іванавіч Зарубін. За 30 гадоў працы ў свет выйшла больш за 1,5 мільярда паштовак і канвертаў з яго малюнкамі.

У 1925 годзе ў невялікай вёсцы Арлоўскай вобласці ў сям’і Зарубіных нарадзіўся трэці сын. Хлопчык рос вельмі адораным, і бацькі падтрымлівалі яго захапленне маляваннем. Так, напрыклад, бацька падказаў Валодзю пачаць збіраць уласную калекцыю паштовак. У тыя гады атрымаць па пошце ад родных прыгожую карцінку з невялікім лістом было сапраўднай радасцю. Менавіта гэта шчасце, звязанае з паштальёнам і весткай ад далёкіх сяброў, мастак здолеў захаваць у памяці і затым ўвасобіць на ўласных малюнках. Калекцыя ў маленькага Вовы сабралася значная – каля пяці тысяч рознакаляровых картак. Такая не ў кожнага дарослага калекцыянера была.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны сям’ю раскідала па свеце. Старэйшыя сыны сышлі на фронт, а малодшы трапіў у акупацыю і быў разам з іншымі аднавяскоўцамі адпраўлены ў Германію. Працаваў на заводзе, некалькі разоў ледзь не загінуў, але пашчасціла выжыць і пасля перамогі шчасліва вярнуцца дадому. Праўда, у роднай вёсцы ён ужо не застаўся. Юнака забралі ў войска, а затым ён асеў у Маскве, пайшоў працаваць на завод, вучыўся ў вячэрняй школе.

Разам з дзецьмі, якія перажылі страшныя гады, Уладзімір Зарубін здолеў атрымаць тое, што адабрала ў яго вайна. Яму ўдалося скончыць школу, паступіць на курсы мультыплікатараў, і шмат гадоў затым таленавіты мастак працаваў на студыі «Саюзмультфільм». Гледзячы на ​​яго паштоўкі, мала хто здагадваўся, што гэты ж мастак быў аўтарам вобразаў з сотні любімых савецкіх мультфільмаў: «Маўглі», «Ну, пачакай!», «Па слядах брэменскіх музыкаў», «Раз – гарох, два – гарох», «Таямніца трэцяй планеты», «Жыў-быў сабака» і мноства іншых.

Паштоўкі ён пачаў маляваць у 1962-м годзе. Эпоха сацрэалізму была вельмі строгая да любой творчасці, а тым больш – да таго, якое «ішло ў масы», таму кожную новую карцінку павінен быў зацвердзіць мастсавет. Першыя ўзоры вожыкаў і зайчыкаў ставілі членаў камісіі ў тупік: што гэта – новае слова ў савецкім мастацтве або ўзор капіталістычнага плагіяту?

Ад многіх ідэй мастаку даводзілася адмаўляцца, але ён працягваў маляваць у сваім стылі, і хутка мільёны простых людзей прагаласавалі за яго, выбіраючы на ​​прылаўках кіёскаў не смелых піянераў, якія бадзёра ступаюць пад сцягамі ў светлую будучыню, а мішак на санках, снегавікоў, прыбраную елку і зайчанят з кветкамі, якія спяшаюцца павіншаваць кагосьці ў казачным лесе з днём нараджэння. Так паштоўкі Уладзіміра Зарубіна сталі неад’емнай часткай савецкага побыту. Мала хто ведаў імя мастака, аднак усе спрабавалі перамаляваць яго мілых звяркоў.

Для мастака, які малюе паштоўкі, Уладзімір Зарубін быў дастаткова вядомы. У яго хутка з’явіліся прыхільнікі, якія пісалі майстру. Сучаснікі ўспамінаюць, што ён заўсёды адказваў на гэтыя лісты. Характар ​​гэтага чалавека быў, напэўна, з першага погляду бачны ў яго працах: шчыры, адкрыты, вельмі добры. Менавіта такім ён быў і ў жыцці, таму прыхільнікі яго творчасці, атрымліваючы ў адказ лісты, поўныя цяпла, не былі расчараваныя ў сваім куміру.

На жаль, перабудова выбіла мастака з каляіны. У 90-х гадах яму ішоў ужо сёмы дзясятак, а ў гэтым узросце падладжвацца пад свет, які разбураецца на вачах, вельмі складана. Паштоўкі катастрафічна гублялі актуальнасць, здавалася, што паштовыя перавозкі наогул хутка адыдуць у нябыт, таму мастаку прыйшлося змяняць спецыфіку працы. Каб выжыць, ён вымушаны быў бегаць па маленькіх выдавецтвам, спрабаваў атрымаць хоць нейкія грошы за сваю працу, але гэта выходзіла ўсё горш і горш.

Нягледзячы на цяжкасці, працаваць ён не пераставаў, да апошніх дзён з-пад яго пэндзля выходзілі мілыя і знаёмыя звяркі, якія раптам перасталі быць патрэбнымі. Аднак сілы чалавека не бязмежныя. Тэлефонны званок са збяднелага выдавецтва з весткай пра тое, што грошай за працу апошніх тыдняў ён не атрымае, быў апошнім ударам: Уладзімір Зарубін злёг з найцяжэйшым сардэчным прыступам. Ён памёр ад інфаркту, і сын, які быў з ім побач, нічым не змог дапамагчы 70-гадоваму бацьку: хуткая дапамога, на жаль, спазнілася.

Нягледзячы на ​​тое, што ў перыяд з 60-х па 90-я гады выпушчана велізарная колькасць – больш за 1,5 мільярда паштовак з малюнкамі Уладзіміра Зарубіна, сёння яны маюцца толькі ў музеях і ў прыватных збіральнікаў даўніны. Некаторыя лічацца рарытэтамі і каштуюць вельмі дорага. У філакартыі нават існуе самастойны кірунак – калекцыянаванне паштовак Уладзіміра Зарубіна.

Дарэчы, калі добра пашукаць, то напэўна ў кожнага дзятлаўчаніна, народжанага ў СССР, знойдзецца дзе-небудзь у стосе старых паштовак або ў альбоме ўзор творчасці гэтага выдатнага мастака. Яго працы настолькі пазнавальныя, што подпісы не патрабуюць.

Выстава з паштоўкамі Уладзіміра Зарубіна пачне працаваць у музеі пасля 15 снежня. Шчыра запрашаем на прагляд. І, магчыма, хто-небудзь з землякоў падзеліцца з намі сваёй калекцыяй навагодніх паштовак.

Алена Абрамчык, старшы навуковы супрацоўнік Дзятлаўскага музея

 

 

                 

Читайте также:

BelarusianEnglishRussian