26 красавіка – дзень памяці пра чарнобыльскую трагедыю

Ліквідатары аварыя на ЧАЭС – нашы землякі

Дата выбуху Чарнобыльскай АЭС назаўжды застанецца на старонках гісторыі. Фатальны дзень 26 красавіка 1986 года запомніцца многім трывогамі, тэрміновай эвакуацыяй, радыяцыйным полымем. Дзясяткі пажарных-ліквідатараў развіталіся з жыццём у гэтым пякучым агні, каб зберагчы сваіх родных, сваю краіну ад навіслай радыяцыйнай пагрозы. І шмат гадоў пасля самой аварыі тысячы людзей змагаліся з наступствамі гэтай жудаснай катастрофы, рызыкуючы сваім жыццём. Такіх людзей сёння мы называем ліквідатарамі.

Ліквідатары – агульнае абазначэнне 526 250 чалавек, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС, якая адбылася 26 красавіка 1986 года. Гэтых людзей збіралі з усіх куткоў СССР. У тым ліку і з Дзятлаўскага раёна. Мы паспрабавалі знайсці тых, хто калісьці, рызыкуючы жыццём, сваімі рукамі ствараў нам будучыню. Героі нашага часу – так іх можна назваць. Хачу пазнаёміць вас з гісторыяй Рудзік Людмілы Вацлаваўна.

Рудзік Людміла Вацлаваўна ў 1986 годзе скончыла вучылішча ў Рызе і пайшла на працу ў абласную санстанцыю ў г. Гродна. Іх брыгада медыкаў была першай, якая паехала на ліквідацыю наступстваў аварыі на ЧАЭС.

Брыгада медыкаў была сфарміравана са спецыялістаў усіх устаноў аховы здароўя. Людміла Вацлаваўна ўспамінае: “Тады многія людзі, якія былі старэйшыя і разумелі, што іх там чакае, звальняліся з працы. Мы ж былі зусім маладымі. Я толькі скончыла вучылішча і прыехала ў Гродна, а мяне практычна адразу ж туды адправілі. Былі мы там 10 дзён, менавіта ў Хойніцкім раёне, у зоне адчужэння. Людзі былі падзеленыя на дзве брыгады. Адна брыгада была выязной, яны выязджалі з дазіметрамі, правяралі ўзровень радыяцыі на розных участках. Другая брыгада працавала на месцы. Мы аказвалі медыцынскую дапамогу тым, хто не пакінуў свае дамы. Мы ім абследавалі, прывозілі прадукты харчавання, якія можна было прымаць у ежу. Тое, што было ў зямлі, было адносна чыстае. Працавалі па 12 гадзін у суткі, жылі і спалі ў дзіцячых садках і школах. Як правіла, там не было нікога, акрамя камандзіровачных і старажылаў, якія не хацелі пакідаць свае дамы. Гэта было трохі жудасна. Насельніцтва стала агрэсіўным, верагодна, гэта звязана з радыяцыяй. Мы стараліся есці толькі тое, што прывезлі з сабой, і кожны раз вымяралі ўзровень радыяцыі ў тым, што куплялі ў мясцовых крамах. Таксама былі брыгады, якія чысцілі абочыны ад пяску. Усюды былі папераджальныя знакі, на абочыну з’язджаць было забаронена. Сёння я ўсведамляю, што мы тады не зусім разумелі, з чым маем справу. У памяці застаўся адзін яркі момант: я пайшла ў душ, а ў мяне вельмі доўгія валасы былі, уключыла ваду, а яна не застаецца на мне, як з гусака льецца, нібы я пад панцырам, якога не відаць.

Працавалі шмат, вельмі стамляліся, практычна не адпачывалі. А па вяртанні дадому жыла я ў Раготна. Калі вярнулася, стала мыць рэчы. Раз заліла, другі, трэці, а пласт над вадой заставаўся. Тады я і зразумела, што пакінуць рэчы нельга. Хоць да канца не разумела, што прывезла з сабой, але рэчы выкінула. Сёння, вядома, ёсць праблемы са здароўем, але я не ведаю, ці можна спісваць гэта на радыяцыю альбо пра тое, што цяпер людзі ўсё хворыя. Хоць здароўе, вядома, пахіснулася. Я была ліквідатарам па 19 артыкуле, а былі ліквідатары па 18 і 17 артыкуле, іх засталося зусім мала, гэта тыя, якія працавалі непасрэдна ля рэактара. У майго швагра была 17 артыкул, яго больш няма. Не магу назваць сябе героем, тады гэта было несвядома і згодна з загадам».

Пакінуў Чарнобыль свой глыбокі след і на лёсе нашага земляка Вячаслава Адамчыка, удзельніка ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Для таго, каб зразумець, што значаць для яго тыя далёкія падзеі, дастаткова проста зазірнуць у вочы падчас размовы. Ці думаў калі-небудзь Вячаслаў Лявонавіч, што аднойчы ён стане героем мірнага часу? Напэўна, не.

Біяграфія нашага героя самая звычайная: нарадзіўся на Дзятлаўшчыне ў невялікай вёсцы Ліжэйкі, скончыў 10 класаў Таркачоўской сярэдняй школы, адслужыў у арміі, з 1981 года працаваў у Наваельнянскай міжрайсельгасхіміі.

У якасці вадзіцеля ён трапіў і на ліквідацыю чарнобыльскай аварыі. Успамінае, што ў кастрычніку 1986 года іх (6 чалавек) адправілі ў Брагінскі раён – вёску Лойнікі, якая знаходзіцца за 20 км ад Чарнобыля. Там ужо працавалі вадзіцелі, меліся машыны, таму ў камандзіроўку да месца працы ехалі на аўтобусе з Ліды. Ніхто не думаў, што і як будзе: калі трэба было ехаць, значыць трэба.

Пачатак кастрычніка, прыгожая восень. Прыехалі ў вёску Лойнікі, а там – цішыня. Так бывае, калі ў вёсцы няма дзяцей.

Як і астатнія, Вячаслаў Лявонавіч рабіў усе, што даручалі, у асноўным вывозіў грунт. Знаходзіўся там з 4 кастрычніка чатырнаццаць сутак. Вазілі даламітавы пыл, засыпалі ім зямлю. Жылі ў інтэрнаце, кармілі ліквідатараў вельмі добра, але чамусьці ўвесь час хацелася піць. Вопратку, у якой працавалі, потым спалілі.

З трывожным сэрцам Вячаслаў Лявонавіч вяртаўся дадому. Па дарозе некалькі разоў мылі машыны, на якіх ехалі. Засталіся ў памяці знакі «небяспечная зона», на шляху іх было каля сотні. У лютым 1992 года Вячаславу Адамчыку было выдадзена пасведчанне ўдзельніка ліквідацыі наступстваў на Чарнобыльскай АЭС.

Прайшло больш за 30 гадоў, але Вячаславу Лявонавічу здаецца, што ўсё гэта было ўчора.

Ліквідатар аварыі на Чарнобыльскай АЭС, падпалкоўнік унутранай службы Уладзімір Нячаеў да дробязяў памятае падзеі трыццацігадовай даўніны, хоць кажа пра іх неахвотна.

– Успомніце вясну 1986 года. Як вы даведаліся пра аварыю ў Чарнобылі?

– Калі паступіла паведамленне пра аварыю, удзел у тушэнні пажару на Чарнобыльскай станцыі першымі прынялі 28 чалавек, многія з якіх пасля памерлі ад прамянёвай хваробы. Пасля гэтага кіраваннем пажарнай аховы былі створаны тры зводныя атрады па ліквідацыі наступстваў аварыі. У другім атрадзе, які дыслацыраваўся ў Хойніках з чэрвеня месяца, знаходзіўся я, тады яшчэ 22-гадовы малодшы лейтэнант унутранай службы, інспектар пажарнага нагляду Мiнiстэрства ўнутраных спраў. У 12 гадзін дня нам паведамілі, у 4 гадзіны раніцы мы ўжо былі там.

– Як сустрэла зона адсялення?

– Калі мы прыбылі на месца, зона адсялення яшчэ не была створана. Людзі вярталіся на забруджаную тэрыторыю па рэчы, хатнюю жывёлу, свабодна перамяшчаліся. Ужо ў той час, калі мы знаходзіліся ў Хойніках, гэту тэрыторыю абгарадзілі, арганізавалі прапускны рэжым. Разам з калегамі мы, маладыя афіцэры, выязджаючы на ​​ліквідацыю наступстваў аварыі, збіраліся туды на пару дзён: бралі з сабой сухую пайку, разлічвалі хутка вярнуцца. А затрымліваліся надоўга. Як цяпер памятаю, у той час у Хойніках стаяла гарачае надвор’е, а мы, неспрактыкаваныя, поўныя рамантыкі маладыя людзі, атрымлівалі асалоду ад камандзіровак: была служба, падчас якой удзельнічалі ў тушэнні пажару і займаліся прафілактыкай на прылеглай тэрыторыі, была культурная праграма, весялосць, кіно … ніколі не забуду саспелыя сакавітыя персікі, якія раслі на дрэвах. У нас такія можна было толькі купіць, а тут – ясі не хачу. Нарвёшь гэтых персікаў проста з галіны, памыеш пад кранам – і частуешся ад душы. Пакуль хто-небудзь са старэйшых таварышаў не накрычаў: “Што вы робіце, тут паўсюль радыяцыя!” Значна пазней я зразумеў, якім страшным ворагам можа быць нябачная, нячутная, без смаку радыяцыя. Сам я менш пацярпеў ад яе наступстваў, але праз пару дзесяткаў гадоў адчуў, што і для мяне тая камандзіроўка не прайшла бясследна.

– Што значыць асабіста для вас дата 26 красавіка?

– Для мяне і тых, хто ўдзельнічаў у ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС, гэта памятная дата – балючая дата, як для воінаў-афганцаў 15 лютага. Юбілейная ці не, яна заўсёды, з году ў год, незабыўная і сумная. Нямала людзей, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі, у мірны час загінула на полі бою з нябачнай бядой. Толькі з гадамі я ўсвядоміў, наколькі трагічнай гэта падзея стала для беларусаў.

– Уладзімір Аляксандравіч, вы лічыце сябе героем?

  • Ліквідацыя наступстваў аварыі – гэта не гераізм у чыстым выглядзе. Думаю, ніхто з ліквідатараў чарнобыльскай трагедыі не лічыць сябе героем. Усе мы, людзі ў пагонах, проста выконвалі свой абавязак і загад камандавання. Проста неслі службу, не задумваючыся пра подзвігі і магчымыя наступствы для жыцця. Беларускія людзі, нявопытныя ў ліквідацыі наступстваў атамных аварый, “задушылі” Чарнобыль за паўгода, з чым японцы не могуць справіцца на працягу пяці гадоў.

Чарнобыль назаўсёды застанецца ў памяці ліквідатараў. Нельга і нам забываць гэтых герояў і іх подзвіг. Многія сотні, тысячы ліквідатараў так і не пражылі сваё жыццё. Сёння мы не ўсведамляем, наколькі страшнай была тая трагедыя. Але для ўсведамлення дастаткова проста зірнуць на лічбы. Каля 30% тых людзей заўчасна пайшлі з жыцця. Яны загінулі ў барацьбе з нябачным ворагам, а многія з іх да гэтага часу змагаюцца са смяротнымі хваробамі.

Запісала Алена Абрамчык, старшы навуковы супрацоўнік Дзятлаўскага музея

                               (матэрыял сабрала В.Зарубіна, практыкантка)

Читайте также:

BelarusianEnglishRussian