СВЯТКІ: ПРЫКМЕТЫ І ВЕРАВАННІ

СВЯТКІ: ПРЫКМЕТЫ І ВЕРАВАННІ

Святкі пачынаюцца 6 студзеня (у напярэдадні Калядаў, на Каляду, з моманту ўзыходжання на небе першай зоркі) і заканчваюцца 18 студзеня (Вадохрышчанская куцця, пасля асвячэння вадохрышчанскай вады).

Святкі – гэта 12 дзён ад Каляд да Вадохрышча, званыя святымі вечарамі ў памяць каляд і хрышчэння Збаўцы, якія адбываліся ў начны або вячэрні час.

Святкі адзначаліся ва ўсім усходнеславянскім свеце і лічыліся зімовым святам моладзі. Святкі святкуюцца звычайна ў вячэрні і начны час: дзённы час адводзілася для паўсядзённай працы, і толькі з надыходам цемры сяляне адкладалі справы і прымалі ўдзел у забаўках, праводзілі розныя абрады.

Першыя згадкі пра Каляды адносяцца да IV стагоддзя. У гэты перыяд грэчаскія хрысціяне ладзілі народныя гулянні на працягу двух тыдняў пасля Каляд. На Русі пасля прыняцця хрысціянства ў калядны перыяд захаваліся паганскія абрады пераапранання, варажбы, скокаў. Праваслаўная Царква спачатку не падтрымлівала славянскія паганскія рытуалы. Затым прадстаўнікі духавенства прыдумалі «вырашэнне праблемы» – традыцыю акунання ў палонку на рацэ ці возеры ў выглядзе крыжа на Вадохрышча. Такі абрад дапамагаў змыць грахі.

Калі Вы на Каляды страціце якую-небудзь рэч, гэта азначае, што вас могуць чакаць страты ў наступным годзе. А вось калі знойдзеце рэч ды яшчэ якое-небудзь ювелірнае ўпрыгожванне, тады да вас ужо грошы імчацца з усёй моцы!

Калі Вы выпадкова за калядным сталом разлілі чай ці каву (да спіртнога гэта не адносіцца), то гэта да прыемных навін і вялікага поспеху ва ўсіх вашых пачынаннях.

У куццю (з 7 па 19 студзеня) паглядзіце на прыроду. Калі неба часцей за ўсё ўсыпана зоркамі, альбо часта ідзе снег, альбо на дрэвах шмат шэрані – год будзе багатым, сытным, прыбытковым. Калі ў сам дзень Раства ідзе снег – прымета вельмі добрая і абяцае ўдалы год.

Калі на свята Божага Нараджэння на небе красуецца малады месяц – год будзе вельмі няўдалым ў фінансавым плане.

Самая грашовая прымета Раства – яна ж традыцыя. У пірог запякаецца монетка – і каму дастанецца кавалачак з манеткай, таго чакае вялікая грашовая ўдача ў новым годзе.

У калядны перыяд паляўнічым варта ўстрымлівацца ад палявання, інакш можа здарыцца няшчасце.

З Каляднай куцці (6 студзеня) да Старога Новага года (14 студзеня) гаспадыням нельга вымятаць смецце з хаты. Затым неабходна сабраць ў кучу ўсё смецце, вынесці яго ў двор і спаліць, каб год прайшоў у міры і дабрабыце.

За вячэрай у калядную куццю (6 студзеня) неабходна пакаштаваць усе стравы, якія маюцца на стале, каб у хаце быў дабрабыт і сытасць.

Калі на Каляды (7 студзеня) – цёплае надвор’е, то вясна будзе халодная.

Калі на Васільеў вечар (13 студзеня) гаспадыні ўдалося прыгатаваць рассыпістую і смачную куццю, то сям’ю ўвесь год будзе суправаджаць поспех і шчасце.

На Каляды людзі ходзяць у храмы на набажэнства, здзяйсняюць сакрамэнт паяднання. У гэтыя дні прынята праяўляць міласэрнасць: наведваць бальніцы і дзіцячыя дамы, падаваць міласціну маламаёмасным, рабіць дабрачынныя ўнёскі. Для моладзі гэты перыяд асацыіруецца з народнымі гуляннямі. У сельскай мясцовасці ўшаноўваюць старажытныя традыцыі: калядуюць, варожаць на будучыню і будучага мужа ці жонку.

Адна з традыцый свята – перапрананне ў святочныя адзення, або Пераапрананне (звычайна гэта тлумачыцца як вобраз абнаўлення прыроды). Маладыя людзі пераапраналіся ў святочнае адзенне, скакалі і весяліліся. Сярод калядоўшчыкаў былі традыцыйныя персанажы: пані, пакаёўка, цыган, цыганка, жабрак, розныя зверападобныя маскі, Баба-Яга. З пераапрананнем звязаны і спевы калядак – святочных песень. Калядаванне – пажаданне шчасця, багацця і добрага ўраджаю.

Адным са значных дзеянняў свята была варажба. Зазірнуць у будучыню, даведацца пра свой лёс – самыя любімыя і цікавыя забавы для моладзі. Калядныя варожбы дайшлі да нас яшчэ з паганскіх часоў. Ды і сёння яны зведалі нязначныя змены.

У старыя часы святкі вельмі своеасабліва дзяліліся: першы тыдзень называўся “святы”, другі – “страшны”. Людзі верылі, што гэта час пераходу – стары год ужо скончыўся, а новы яшчэ не пачаўся. Лічылася, што на зямлю прыходзяць духі памерлых, і не толькі іх – у некаторых месцах Русі існавала павер’е, быццам бы Бог адкрываў вароты пекла, каб дэманы маглі парадавацца святу Нараджэння Хрыстовага. Моладзь і старэйшыя актыўна варажылі на будучыню – лічылася, што ў гэты час гадаць лягчэй за ўсё.

У продкаў святкі з’яўляліся свайго роду энергетычным імпульсам, які дае пачатак чарговага вітка жыцця прыроды, у тым ліку і кожнага асобнага чалавека як часткі прыроды. Акрамя гэтага, два калядныя тыдні ўяўлялі сабой важнейшы перыяд, у межах якога ў максімальна канцэнтраванай форме адбывалася “перадача” ведаў ад старэйшых пакаленняў малодшым.

На Каляды прынята апранаць толькі новую вопратку.

Нельга працаваць. Жанчынам нельга шыць, праць адзенне, бялізну, прыбіраць, выносіць смецце з хаты. Мужчынам – хадзіць на паляванне або рыбалку. Калі ж на гэтае свята выпаў працоўны дзень – ваш доўг добрасумленна выконваць свае абавязкі, граху ў гэтым няма.

Дзяўчатам забаронена гадаць на сваю будучыню і на наканаванага. Для гэтага ёсць спецыяльны перыяд з 12 дня Каляд да Вадохрышча. Да прыкладу, ёсць старадаўні звычай каляднай варажбы з пеўнем. Для гэтага на падлозе рассыпалася папярэдне падлічанае збожжа, роўна апоўначы прыносілі пеўня (пажадана чорнага) і выпускалі яго ў пакоі. Па паводзінах пеўня прадказвалі будучыню. Калі ён скляваў усё збожжа, год будзе ўдалым, а дзяўчына, якая рассыпала зерне, выйдзе замуж. Калі певень скляваў толькі некалькі зярнят, колькасць падлічвалі і высвятлялі, у які дзень адбудзецца загаданая падзея. Калі певень наогул адмаўляўся дзяўбці, гэта прадказвала няўдачу. Вакол пеўня расстаўлялі і іншыя прадметы. Калі певень падчас варажбы паглядзіць ў люстэрка, жаніх будзе прыгажуном і франтам.

Нельга брыдкасловіць, спрачацца ці лаяцца, асабліва за сталом.

У гэты вечар усе члены сям’і павінны быць дома, а дзеці абавязаны дапамагаць старэйшым.

Не прынята да ўзыходу першай зоркі абедаць – невялікі перакус дазволены толькі дзецям.

У час святак прынята хадзіць у госці і прымаць гасцей.

Матэрыял падрыхтавала Алена Абрамчык, старшы навуковы супрацоўнік Дзятлаўскага музея

Читайте также:

BelarusianEnglishRussian